De Kunst van Cordoba

In Andalusie, aan de Guadalquivir, ligt de duizenden jaren oude stad Cordoba. Je ziet van de brug af een muur - en daarbovenuit een kathedraal. Die is in de 13e eeuw de moskee ingeplant, om de superioriteit van het Christendom te bewijzen. Maar al mogen moslims er nog steeds niet bidden: nog altijd is dit de enige kerk die door iedereen de Mesquita genoemd wordt. De pilaren komen uit kerken en synagoge, uit Romeinse villa's en voorchristelijke tempels. Het dak, de schaal, de schelp of de schoot van de hemel wordt zo symbolisch gedragen door diverse geloven; toonbeeld van tolerantie en schoonheid.

We hebben geleerd over duistere middeleeuwen en spraken pas weer over beschaving (renaissance) toen westerse schrijvers herontdekt werden in West-Europa. Alsof onze beschaving een sprong van duizend jaar moest maken. Alsof beschaving, na barbaarse middeleeuwen, slechts uit het westen komt! We hebben geleerd te zingen over Moriaantje zwart als roet; onze zwarte Pieten waren de slaven van een bisschop ("ook al ben ik zwart als roet.."). Hoe anders is de geschiedenis geweest. Want aan de basis van onze cultuur staat een verdrongen verhaal.

De bloeiperiode van Cordoba (800 - 1100) werd weggevaagd door christelijk en islamitisch fundamentalisme samen. Daarvoor bestond een tolerante en bloeiende cultuur waar Joden, Christenen en Moslims elkaar scherp hielden en van elkaar leerden. Maimonides (mysticus & medicus), Averroes (wiskundige), Ibn-al-Arabi (sufi mysicus) zijn de drie grote geleerden uit die tijd en van die plaats; op de troon zit koning Alfonso de Wijze. Ook leefde in Cordoba cultuurmaker Ziriab, die onze beschaving diepgaand beinvloed heeft (eetgewoonten, muziek, kleding).

Grondhouding: er mogen meerdere waarheden naast elkaar bestaan. Sporen van deze tijden vinden we terug in muziek, kunst, taal, wetenschap en literatuur. Twee beroemde verhalenboeken bijvoorbeeld: Duizendeneennacht en de Decamerone, vertellen verhalen tegen de ondergang; verhalen tegen de terreur van  dogma, dood of dictator. Ze zijn gestempeld door een tolerante cultuur, die niet on - maar verschillig naast elkaar bestond. De "Conviventia", de kunst van het samenleren en -leven is verder ontwikkeld, en via Toledo over heel Europa verspreid geraakt.

We kunnen van deze geschiedenis leren: ze kan de toekomst veranderen. We kunnen leren van een cultuur met ingebakken verschillen. Wat staat ons daarvoor in de weg? Hoe ging dat toen, en belangrijker: hoe kan dat nu?

In New York bestaat sinds 9/11 het zogenaamde Cordoba Initiative, gedragen door de drie geloven van toen. Men eet, feest en leert met elkaar; het is immers zinvoller om te putten uit elkaars schat dan te trachten elkaar te overtuigen.

"Hoe denkt u over de beschaving van het Westen?" Vroeg men eens aan Gandhi. "Geen gek idee", schijnt hij geantwoord te hebben.

De powerpointlezing over "De Kunst van Cordoba" (anderhalf uur) wil door middel van muziek, beeldende kunst en literatuur de uitdaging aan onze beschaving onderzoeken. Opdat we uit het verleden hoop kunnen putten voor de toekomst. Het is tijd om onze angst te analyseren, haar opzij te zetten om met open vizier (..) een inspirerender toekomst in te gaan.